JINSI YA KUTENGENEZA BUSTANI NDOGO NYUMBANI
Kuna njia mbali mbali waweza kuepuka kutumia mboga mboga zinazolimwa usikokujua na kuepuka kujiingiza katika afya mbaya kwa matumizi ya kemikali za kuulia wadudu na magonjwa zinazotumika katika ukuzaji wa mboga mboga.
Aina za bustani
1. Unaweza tumia makopo amabayo mara nyingi hutumika kupanda maua kando kando ya nyumba2. Unaweza tumia gunia la sandarusi kubwa..3. Unaweza tengeneza key hole garden ( bustani ya tundu la Ufunguo)
Bustani Ya Makopo/Ndoo
VifaaUdongo, makopo/ndoo, mchanga/Pumba za mpunga (Rice husk), Mbole ya samadi iliooza vizuri.Udongo – Kwa ajili ya kuwezesha mmea kusimama, pia kupatia virutubisho mmeaMchanga/Rice husk – Kusaidia mizizi kupita kwa urahisi, pia kuweka mazingira mazuri ya hewa na maji katika udongo yaani mzunguko wa maji na hewa. Mbolea ya samadi – Kutoa virutubisho kwa mmeaHatua za utengenezaji.- Changanya udongo wako na mchanga/rice husk pamoja na mbole katika uwiano wa 5:2:1. 5 udongo, 2 samadi, 1 Mchanga/rice husk- Toboa makopo yako kwa chini ili kuzuia maji kubaki kwa wingi kwenye kupo na weka pamba kwenye matundu uliotoboa.- Weka udongo uliochanganywa vizur kwenye makapo/ndoo. Hapo utakuwa tayar kupanda mbegu zako ama mche wa mboga aina yoyote. – Kuepuka uchafuzi wa mazingira kwa maji yanayo toka kwenye makopo endapo makopo hayo yapo kwene simenti, weka makopo/ndoo hayo juu sahani/besenUangalizi.- Mwagilia mboga yako mara tu baada ya kupanda na kuendelea ikitegemeana ni aina gani ya mboga.- Unapoona magonjwa hasa fangasi wa ukungu na wadudu wa mboga unaweza tumia dawa zisizo za kemikali za viwandani kama vile majani ya pilipili kichaa, mwarobaini na tumbaku.- Mboga kama sukuma wiki waweza vuna mara kwa mara, kazi yako ni kumwagilia tu.- unatakiwa kubadilisha udongo wako kwa muda mfano. baada ya mavuno 2 ili kuakikisha mboga zako zina pata virutubisho ya kutosha.. ( Hii inategemeana ni aina gani ya mboga)Faidi- Inapunguza utumiaji wa kemikali za viwandani- Gharama za uhitaji wa mboga za majani.SEHEMU YA PILI
BUSTANI YA GUNIA
VifaaUdongo, Kokoto (mawe madogo madogo), Gunia, mchanga/Pumba za mpunga (Rice husk), Mbole ya samadi iliooza vizuri, mti/mbao na kopo dogo (sadolini).Udongo – Kwa ajili ya kuwezesha mmea kusimama, pia kupatia virutubisho mmeaMchanga/Rice husk – Kusaidia mizizi kupita kwa urahisi, pia kuweka mazingira mazuri ya hewa na maji katika udongo yaani mzunguko wa maji na hewa. Kokoto – Kusadia maji kupita ndani ya gunia toka juu hadi chiniMbolea ya samadi – Kutoa virutubisho kwa mmeamti/Mbao – Kusaidia gunia lako kusimama vyema/ imaraHatua za utengenezaji. (i) Changanya udongo wako na mchanga/rice husk pamoja na mbole katika uwiano wa 5:2:1. 5 udongo, 2 samadi, 1 Mchanga/rice husk.(ii) Toboa kopo lako na ondoa kitako ili kuweka uwazi pande zote mbili (juu na chini)(iii) Weka mti/ubao katikati ya gunia ukiuchimbia ardhini kisha weka kopo lako katikati ya mti/mbao hiyo na lijaze kokoto (iv) Weka udongo uliochanganywa vizur kwenye gunia lako ukilizunguka kopo lenye kokoto hadi kufikia kimo cha kopo. Baada ya hapo ondoa kopo na hakikisha kokoto zinabaki zikizungukwa na udongo.(v) Weka kopo juu ya kokoto zilizozungukwa na udongo kisha, lijaze kopo hilo na kokoto, rudia kujaza udongo ukilizunguka kopo hadi kimo cha kopo hilo. Endelea kufanya hivyo (kama hapo juu) hadi pale gunia lako litakapokuwa limejaa. (vi) Toboa gunia kwa kuweka matundu kuzunguka gunia kwa ajili ya kupandia katika umbali sawa (inategemea na aina ya mboga) (vii) Hapo utakuwa tayari kupanda mbegu zako ama mche wa mboga aina yoyote juu na pembeni ya gunia lakoMboga aina ya letuce (Lactuca sativa) Mboga aina ya sukumawiki (Brassica carinata) zikiwa zimepandwa kwenye guniaUangalizi.- Mwagilia mboga yako mara baada tu ya kupanda na kuendelea ikitegemeana ni aina gani ya mboga.- Unapoona magonjwa hasa fangasi wa ukungu na wadudu wa mboga unaweza tumia dawa zisizo za kikemikali za viwandani kama vile majani ya pilipili kichaa, mwarobaini na tumbaku.- Mboga kama sukuma wiki waweza vuna mara kwa mara, kazi yako ni kumwagilia tu.- unatakiwa kubadilisha udongo wako kwa muda mfano. baada ya mavuno 2 ili kuakikisha mboga zako zina pata virutubisho ya kutosha.. ( Hii inategemeana ni aina gani ya mboga)Muhimu: Ukitumia miche kwa siku tatu/mbili za mwanzo usije ogopa kuona miche yako imelala endelea kuimwagilia itasimama tu. Pia katika umwagiliaji hakikisha unamwaga maji katika kati ya guni pale kulipo na kokoto ili kuhakikisha maji yanasamba ndani ya gunia hadi chini.Faidi- Inapunguza utumiaji wa kemikali za viwandani- Gharama za uhitaji wa mboga za majani.- inatumia nafasi ndogo na kutoa kiasi kikubwa cha mboga mboga.
KWA WALE WANAOHITAJI MAFUNDISHO HAYO NYUMBANI KWAAJILI YA KILIMO HIKI WANITAFUTE KWA NAMBA HIZO CHINI NA NIJE NYUMBANI KWAKO KUKUFUNDISHA KIVITENDO.
pia soma zaidi kuhusu klimo cha tikiti maji,kilimo cha tangawizi,namna nzuri ya kulima vitunguu maji
Octavian Justine Lasway
Irrigation and water resources Engineer
Sokoine University of Agriculture